Πνευματικά δικαιώματα, τεχνητή νοημοσύνη, παράνομη εκπαίδευση μοντέλων και οι δικαστές διαμάχες

 Από τη σελίδα του ΟΣΔΕΛ:

Πνευματικά δικαιώματα, τεχνητή νοημοσύνη, παράνομη εκπαίδευση μοντέλων και οι δικαστές διαμάχες

Δημοσιεύτηκε 30 Ιουλίου, 2026

Η δι­κα­στι­κή δια­μά­χη με­τα­ξύ του εκ­δο­τι­κού κλά­δου και των με­γά­λων εται­ρειών τε­χνη­τής νοη­μο­σύ­νης βρί­σκε­ται σε κα­θο­ρι­στι­κό στά­διο κα­θώς οι εκ­δο­τι­κοί οί­κοι Hachette Book Group, Cengage Learning, Elsevier και ο συγ­γρα­φέ­ας Scott Turow μα­ζί με την εται­ρεία του S.C.R.I.B.E., μη­νύ­ουν την Google για την αντι­γρα­φή εκα­τομ­μυ­ρί­ων, κα­το­χυ­ρω­μέ­νων πνευ­μα­τι­κά, βι­βλί­ων και τη χρή­ση τους για την εκ­παί­δευ­ση του Gemini. Πρό­κει­ται για μία από τις με­γα­λύ­τε­ρες πα­ρα­βιά­σεις πνευ­μα­τι­κών δι­καιω­μά­των στην ιστο­ρία κα­θώς η Google χω­ρίς να έχει εξα­σφα­λί­σει άδεια ή να έχει κα­τα­βά­λει αμοι­βή προς τους δι­καιού­χους, χρη­σι­μο­ποί­η­σε βι­βλία τα οποία υπήρ­χαν σε υπη­ρε­σί­ες όπως οι Google Books, Google Play Books και Google Scholar.

Πα­ράλ­λη­λα, σε αυ­τό το πλαί­σιο ιστο­ρι­κή εξέ­λι­ξη απο­τε­λεί και ο πρό­σφα­τος ιστο­ρι­κός συμ­βι­βα­σμός ύψους 1,5 δισ. δο­λα­ρί­ων που ενέ­κρι­νε η δι­κα­στής Αρα­σέ­λι Μαρ­τί­νεζ-Ολ­γκίν, υπο­χρε­ώ­νο­ντας την Anthropic να απο­ζη­μιώ­σει συγ­γρα­φείς και εκ­δό­τες για την αξιο­ποί­η­ση πε­ρί­που 500.000 βι­βλί­ων κα­τά την ανά­πτυ­ξη των με­γά­λων γλωσ­σι­κών μο­ντέ­λων της, το 2024.

Πη­γή του προ­βλή­μα­τος απο­τε­λεί ο τρό­πος που οι με­γά­λες τε­χνο­λο­γι­κές εται­ρεί­ες πα­ρα­βιά­ζουν τα όρια που θέ­τουν οι ψη­φια­κές πλατ­φόρ­μες. Ναι μεν οι εκ­δο­τι­κοί οί­κοι πα­ρα­χω­ρούν τα βι­βλία τους σε αυ­τές τις υπη­ρε­σί­ες (όπως το Gemini) για χρή­σεις όπως η ανα­ζή­τη­ση των βι­βλί­ων, η εμ­φά­νι­ση πε­ριε­χό­με­νου τους σε μι­κρά απο­σπά­σμα­τα και η πώ­λη­σή τους ως ebook, όχι όμως για να εκ­παι­δευ­θούν από συ­γκε­κρι­μέ­να έρ­γα και συ­γκε­κρι­μέ­νους συγ­γρα­φείς, έχο­ντας στη συ­νέ­χεια τη δυ­να­τό­τη­τα να πα­ρά­γoυν κεί­με­να και εκ­παι­δευ­τι­κό υλι­κό στο ύφος γρα­φής συγ­γρα­φέ­ων, ακό­μα και να γρά­ψει μυ­θι­στό­ρη­μα εντός λί­γων λε­πτών και με ελά­χι­στο κό­στος.

Η πα­ρα­βί­α­ση αυ­τών των χρή­σε­ων από την Google υπο­γραμ­μί­ζει το μέ­γε­θος της υπό­θε­σης η οποία δεν πε­ριο­ρί­ζε­ται μό­νο στην αντι­γρα­φή του υλι­κού. Οι συ­νέ­πειες αυ­τών εί­ναι πολ­λές και αφο­ρούν, με­τα­ξύ άλ­λων, στην αγο­ρά του βι­βλί­ου, την αμοι­βή της πνευ­μα­τι­κής ερ­γα­σί­ας και προ­πα­ντός την αξία του συγ­γρα­φι­κού ύφους. Αντί­στοι­χα, στην πε­ρί­πτω­ση της Anthropic, ο λό­γος που η ομα­δι­κή αγω­γή κα­τα­τέ­θη­κε ενα­ντί­ον της ήταν η χρή­ση βι­βλί­ων που εί­χε κα­τε­βά­σει πα­ρά­νο­μα από σκιώ­δεις βι­βλιο­θή­κες και ιστό­το­πους με πα­ρά­νο­μο ψη­φια­κό πε­ριε­χό­με­νο, όπως το Library Genesis και το Pirate Library Mirror, για να εκ­παι­δεύ­σει τα γλωσ­σι­κά μο­ντέ­λα της.

Οι ενά­γο­ντες, στην υπό­θε­ση της Google, ζη­τούν να απο­ζη­μιω­θούν, να απα­γο­ρευ­θούν μό­νι­μα οι πρα­κτι­κές πα­ρα­βί­α­σης της Google και να εκ­δο­θεί δι­κα­στι­κή εντο­λή βά­σει της οποί­ας η Google να κλη­θεί να κα­τα­στρέ­ψει κά­θε μη εξου­σιο­δο­τη­μέ­νο αντί­γρα­φο έρ­γου που χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­κε για την εκ­παί­δευ­ση των μο­ντέ­λων της. Πα­ράλ­λη­λα στην πε­ρί­πτω­ση της Anthropic το 92% των δι­καιού­χων που πλη­ρού­σαν τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις κα­τά­φε­ραν και εξα­σφά­λι­σαν 3.000 δο­λά­ρια ανά έρ­γο, πο­σό που εί­ναι τε­τρα­πλά­σιο του νό­μι­μου ελά­χι­στου ορί­ου για απλή πα­ρα­βί­α­ση [όπου σύμ­φω­να με την αμε­ρι­κα­νι­κή νο­μο­θε­σία πε­ρί πνευ­μα­τι­κής ιδιο­κτη­σί­ας, U.S. Copyright Act, 17 U.S.C. § 504(c), ανέρ­χε­ται στα 750 δο­λά­ρια, ανά έρ­γο].

Η ηγε­σία της Ένω­σης Αμε­ρι­κα­νών Εκ­δο­τών (Association of American Publishers) εξή­ρε τη δι­κα­στι­κή από­φα­ση ως ση­μα­ντι­κή νί­κη. Ση­μεί­ω­σε δε, ότι η χρή­ση πα­ρά­νο­μων ιστό­το­πων για λό­γους μεί­ω­σης κό­στους εί­ναι απα­ρά­δε­κτη και υπο­στή­ρι­ξε ότι οι εται­ρεί­ες τε­χνο­λο­γί­ας θα πρέ­πει να βα­σί­ζο­νται σε συμ­φω­νί­ες αδειο­δό­τη­σης και όχι σε μη αδειο­δο­τη­μέ­νη αντι­γρα­φή για την εκ­παί­δευ­ση των συ­στη­μά­των τε­χνη­τής νοη­μο­σύ­νης τους.

Από νο­μι­κής πλευ­ράς το ζή­τη­μα πα­ρα­μέ­νει ανοι­χτό: οι εται­ρεί­ες ΤΝ επι­κα­λού­νται τη θε­μι­τή χρή­ση (fair use), οι δη­μιουρ­γοί δια­σα­φη­νί­ζουν ότι η ανά­γνω­ση δια­φέ­ρει από την αντι­γρα­φή που γί­νε­ται με σκο­πό την πα­ρα­γω­γή αντα­γω­νι­στι­κών προ­ϊ­ό­ντων. Αντι­προ­σω­πευ­τι­κό πα­ρά­δειγ­μα της κα­τά­στα­σης εί­ναι η πε­ρί­πτω­ση με την αρ­χι­κή από­φα­ση του ομο­σπον­δια­κού δι­κα­στή των ΗΠΑ, Γουί­λιαμ Άλ­σουπ, ο οποί­ος συ­ντα­ξιο­δο­τή­θη­κε στα τέ­λη του 2025 και τον δια­δέ­χθη­κε η Μαρ­τί­νεζ-Ολ­γκίν, ότι η Anthropic χρη­σι­μο­ποί­η­σε βι­βλία που προ­στα­τεύ­ο­νται από πνευ­μα­τι­κά δι­καιώ­μα­τα και έχουν απο­κτη­θεί νό­μι­μα για την εκ­παί­δευ­ση με­γά­λων γλωσ­σι­κών μο­ντέ­λων συ­νι­στά εύ­λο­γη χρή­ση (fair use), ενώ τώ­ρα το δι­κα­στή­ριο έκρι­νε ότι η λή­ψη πει­ρα­τι­κών αντι­γρά­φων αυ­τών των βι­βλί­ων, από πα­ρά­νο­μες πη­γές για μό­νι­μη απο­θή­κευ­ση, πα­ρα­βιά­ζει τη νο­μο­θε­σία πε­ρί πνευ­μα­τι­κών δι­καιω­μά­των.

Στην αντι­πέ­ρα όχθη οι εκ­δό­τες και οι συγ­γρα­φείς ανά τον κό­σμο συ­νε­χί­ζουν να στρέ­φο­νται κα­τά της Google, της OpenAI, της Meta και της Anthropic, κα­τα­βάλ­λο­ντας προ­σπά­θεια να διεκ­δι­κή­σουν σε­βα­σμό, υπο­στη­ρί­ζο­ντας ότι τα νέα ερ­γα­λεία generative AI δεν μπο­ρούν να εξε­λίσ­σο­νται με πα­ρά­νο­μη χρή­ση προ­στα­τευό­με­νου πε­ριε­χο­μέ­νου.

Πη­γές: Lifo, HuffPost, Publishers Weekly