Σάββατο 8 Οκτωβρίου 2022

Η Irene Vallejo για τα βιβλιοπωλεία



Μεγάλη χαρά και τιμή για μένα η συνέντευξη που μου παραχώρησε η συγγραφέας του "Παπύρου"* (εκδόσεις Μεταίχμιο) και δημοσιεύεται σήμερα, Σάββατο 8 Οκτωβρίου 2022, στην εφημερίδα Δρόμος της Αριστεράς.

Από αυτή τη συνέντευξη δημοσιεύω ένα μικρό, πλην σημαντικό απόσπασμα που αφορά στα βιβλιοπωλεία και το αφιερώνω σε όλους τους φίλους βιβλιοπώλες, που δίνουν τις μάχες τους σε κάθε γωνιά της Ελλάδας:

"Τα βιβλιοπωλεία είναι πιο απαραίτητα από ποτέ. Η σημερινή κοινωνία έχει πρόβλημα μοναξιάς. Αυτές οι εποχές οδηγούν στην απομόνωση. Η ανθρώπινη επαφή σαν σε δυστοπία κινδυνεύει να εξαλειφθεί.

Αντίθετα οι βιβλιοπώλες προτιμούν τη δια ζώσης επαφή και συζήτηση. Ακούνε σαν γιατροί, σαν φαρμακοποιοί που κοιτάζουν αν η πληγή σας είναι ήπια ή βαθιά, αν χρειάζεστε μια ισχυρή θεραπεία ή απλά ένα πακέτο βιταμινών. Τα βιβλιοπωλεία θα μπορούσαν να γίνουν ένα τρίτο σπίτι. Το πρώτο είναι το σπίτι που ζούμε, το δεύτερο ο χώρος εργασίας και το τρίτο σπίτι πρέπει να είναι το βιβλιοπωλείο ως τόπος φιλίας και ερεθισμάτων που εξουδετερώνουν την κούραση που συσσωρεύεται τόσες ώρες μπροστά σε διαφορετικούς τύπους ψηφιακών οθονών. Σε έναν κόσμο ψυχρών οθονών και απομακρυσμένης επικοινωνίας, τα ανεξάρτητα βιβλιοπωλεία αντιπροσωπεύουν έναν υγιή χώρο για καλωσόρισμα, συνάντηση και συζήτηση. Πιστεύω ότι είναι στο χέρι μας να τους δείξουμε ευγνωμοσύνη και αγάπη επισκεπτόμενοι τους συχνά και ακολουθώντας τις συμβουλές τους για τις αγορές μας"


 


*Ο «Πάπυρος» της Irene Vallejo είναι ένα βιβλίο εκπληκτικό. Ένα μοναδικό ταξίδι στην «περιπέτεια του βιβλίου από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα», όπως αναγράφεται και στον υπότιτλό του. Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο σε μετάφραση Κλεοπάτρας Ελαιοτριβιάρη.

Δυσκολεύομαι πραγματικά να γράψω έναν πρόλογο καθώς έχω κρατήσει αναρίθμητες σημειώσεις, έχω ανοίξει άλλα βιβλία, έχω αναζητήσει επιπλέον πληροφορίες για ζητήματα που θίγει.

Η συγγραφέας έχει μια απίστευτη ευρυμάθεια, αλλά και το ταλέντο να μας κάνει κοινωνούς των γνώσεων της μέσα από μια συναρπαστική αφήγηση, που συχνά παίρνει και τον χαρακτήρα προσωπικής εξομολόγησης. Για όσους αγαπάμε το διάβασμα είναι ένας απόλυτος οδηγός.

Είχα τη χαρά να μου παραχωρήσει μια πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη, παρόλο που νομίζω θίξαμε ένα πολύ μικρό μέρος από όσα θα ήθελα ακόμη να ρωτήσω και να μάθω.

Κρατάω τη μεγάλη της αγάπη για την Ελλάδα και τη σημαντική της γνώση όχι μόνο για το παρελθόν αλλά και για τη σύγχρονη λογοτεχνία.



Παρασκευή 7 Οκτωβρίου 2022

Ταξιδιώτες στον χρόνο: νοσταλγικές διαδρομές στα αλφαβητάρια του παρελθόντος

 


Τα παλιά μας αλφαβητάρια

Τα αλφαβητάρια ήταν από τα πιο σημαντικά βιβλία στη σχολική ζωή των μαθητών. Συχνά ήταν όχι μόνο το πρώτο βιβλίο του μαθητή αλλά και το πρώτο βιβλίο όλης της οικογένειας. Και είναι αυτό, βέβαια, που χρησιμοποιούσε ουσιαστικά το παιδί στην αρχή της σχολικής του ζωής αλλά και το βιβλίο στο οποίο αφιέρωνε τις περισσότερες ώρες της σχολικής του μελέτης.

Τι μνήμες! Το άνοιγμα των σχολείων και τις θύμισες που αυτό ξυπνάει: η μυρωδιά από τις δερμάτινες τσάντες, τα ξυμμένα μολύβια, το καπλάντισμα των τετραδίων και το γρήγορο ξεφύλλισμα των καινούριων βιβλίων.

Πόση νοσταλγία αλήθεια αυτό το ξεφύλλισμα των παλιών αλφαβηταρίων: «Να, Λόλα, να ένα μήλο», στο αλφαβητάρι, το περίφημο με τον Μίμη, την Άννα και τη Λόλα! Το αλφαβητάρι των Γιαννέλη και Σακκά με την ακόμα πιο υπέροχη εικονογράφηση του Κώστα Γραμματόπουλου.

Στην Έκθεση αυτή παρουσιάζονται σταθμοί στην ιστορία της εκπαίδευσης μέσα από την ιστορία των Αλφαβηταρίων. Από τα Αλφαβητάρια με τα «ία και τα ωά» στο Αλφαβητάρι, καρπό της Εκπαιδευτικής Μεταρρύθμισης του 1917, το «Αλφαβητάρι με τον Ήλιο» (Δ. Ανδρεάδης, Α. Δελμούζος, Π. Νιρβάνας, Ζ. Παπαντωνίου, Μ. Τριανταφυλλίδης και εικονογράφηση Κ. Μαλέα). Μαζί με τα «Τα Ψηλά Βουνά» (Ζ. Παπαντωνίου με εικόνες Ρούμπου και σκίτσα Παπαντωνίου). Γραμμένα στη δημοτική με τη συνεργασία παιδαγωγών, λογοτεχνών, ζωγράφων, τα δύο αυτά αναγνωστικά, σταθμοί στην ιστορία της ελληνικής εκπαίδευσης, ακόμα μιλάνε στις ψυχές των παιδιών.

Αλλά δεν κρατάει για πολύ η χαρά και η πολιτική μεταβολή ξαναφέρνει την καθαρεύουσα και η επιτροπή που εξετάζει τα βιβλία αυτά αποφαίνεται «να εκβληθώσι πάραυτα εκ των σχολείων και καώσι».

Η δικτατορία του Μεταξά θα αλλάξει τα βιβλία και θα ιδρύσει το 1937 τον Οργανισμό Έκδοσης Σχολικών Βιβλίων (μετέπειτα Οργανισμός Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων). Το βιβλίο επίσημα αναγνωρίζεται ως ένα ισχυρό μέσο ιδεολογικού ελέγχου και στα νέα βιβλία θα αλλάξουν τα εξώφυλλα, θα γεμίσουν με τους μικρούς φαλαγγίτες ενώ οι λόγοι του δικτάτορα θα κατακλύσουν το εσωτερικό των αναγνωστικών.
Και μετά νέα αναγνωστικά, τα αναγνωστικά του Γραμματόπουλου όπως έμειναν στην ιστορία από τον εικονογράφο τους, πρώτα τα «Καλά Παιδιά» του Γεραντώνη και αργότερα το Αλφαβητάριο των Γιαννέλη-Σακκά, με τα οποία μεγάλωσαν γενιές παιδιών. Από τα μακροβιότερα αναγνωστικά στην ιστορία της εκπαίδευσής μας.

Και μετά νέος άνεμος με νέα βιβλία και στην μορφή και στο περιεχόμενο. Και πριν λίγα χρόνια άλλαξαν ξανά όλα και ήρθαν καινούρια με θετικά και αρνητικά στοιχεία αλλά με έξοχη εικονογράφηση σχεδόν όλα τους. Και τώρα περιμένουμε νέα σχολικά βιβλία!

Γιατί τα σχολικά βιβλία πρέπει να αλλάζουν συχνά και να είναι και πολλά για να επιλέγουν οι δάσκαλοι τα καλύτερα για το δικό τους σχολείο και τη δική τους τάξη.

Μέσα από όλα τα σχολικά βιβλία ξεδιπλώνεται ένας ολόκληρος κόσμος. Ας σκύψουμε να τον αφουγκραστούμε, γιατί μέσα στις σελίδες αυτών των βιβλίων είναι η ιστορία μας, είναι οι παππούδες και οι γιαγιάδες μας, οι πατεράδες και οι μανάδες μας που μας μιλούν και μας νανουρίζουν…

Αντίο Μίμη, Αντίο Λόλα

Ιστορία των αλφαβηταριών

Στην αρχαία εποχή αλφαβητάρια με τη γνωστή έννοια δεν υπάρχουν. Η ονομασία αλφαβητάριο χρησιμοποιήθηκε κατά την τελευταία περίοδο της τουρκοκρατίας μέχρι το 1982, οπότε χρησιμοποιήθηκε αντί των λέξεων αλφαβητάριο και αναγνωστικό ο τίτλος «Η Γλώσσα μου». Από τον 16ο αιώνα εμφανίζονται αλφαβητάρια στην ελληνική γλώσσα. Κυρίως εκδίδονται στις ελληνικές παροικίες (Βιέννη, Βενετία, Βούδα, Πέστη, Βουκουρέστι). Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας βέβαια τα αλφαβητάρια χρησιμοποιούνται σαν προπαρασκευαστικό στάδια για την εκμάθηση της ανάγνωσης και χρησιμοποιούνται πριν από την Οκτώηχο και το Ψαλτήρι και τα άλλα ιερά βιβλία. Παράλληλα υπήρχαν κείμενα θρησκευτικού κυρίως περιεχομένου με τον τίτλο «Χριστιανική διδασκαλία και ηθικά παραγγέλματα».

Τα τελευταία χρόνια πριν από την απελευθέρωση, χρόνια προπαρασκευαστικά, κάνουν την εμφάνισή τους σημαντικός αριθμός αλφαβηταρίων, που βέβαια είναι τυπωμένα στις ελληνικές παροικίες και στην Κωνσταντινούπολη.

Τα κείμενά των αλφαβηταρίων αυτών δεν έχουν συνοχή και δεν συνδέονται με τα ενδιαφέροντα και τις γνώσεις των μαθητών. Ένα άλλο γνώρισμα των αλφαβηταρίων αυτής της περιόδου είναι η αυστηρή καθαρεύουσα που χρησιμοποιούν εμπλουτισμένη μάλιστα με σπάνιες και δυσκολοπρόφερτες λέξεις. Η εικονογράφηση στα αλφαβητάρια αυτής της περιόδου είναι ελάχιστη. Συνήθως είναι ξυλογραφίες ή χαλκογραφίες θρησκευτικού ή σχολικού περιεχομένου. Οι εικόνες αυτές ελάχιστα ή καθόλου συνδέονται με το κείμενο.

Μετά την απελευθέρωση γίνονται προσπάθειες για την οργάνωση της παιδείας. Με το διάταγμα του 1830 καθιερώνεται η αλληλοδιδακτική μέθοδος με αποτέλεσμα τα αλφαβητάρια αυτής της περιόδου να είναι επηρεασμένα από τους πίνακες της αλληλοδιδακτικής.

Στα αλφαβητάρια της περιόδου μέχρι το 1880 υπάρχει περιορισμένη εικονογράφηση, κυρίως χάριν διακόσμησης. Σε δυο όμως αλφαβητάρια της περιόδου αυτής εμφανίζονται και οι εικόνες για διδακτικούς σκοπούς. Στα αλφαβητάρια του Γ. Κωνσταντινίδη και στο «Απλούν Αλφαβητάριον δια παιδιά» το οποίο εκδόθηκε στη Σμύρνη υπάρχουν εικόνες αντικειμένων μαζί με τις ονομασίες τους. Στο αλφαβητάρι της Σμύρνης μάλιστα κάτω από την ονομασία υπήρχε και μια μικρή φράση σχετική με την εικόνα: ιεράκιον αρπάζει τας όρνιθας, αετός πετά υψηλά. Στο αλφαβητάριο του Κωνσταντινίδη, στον πρόλογό του σημειώνεται το όνομα του εικονογράφου (γεγονός σπάνιο για τα δεδομένα της εποχής αλλά και για τα κατοπινά αλφαβητάρια) καθώς και σκοπός της εικονογράφησης.

Μετά το 1880 επιστρέφουν στην Ελλάδα οι πρώτοι Έλληνες εκπαιδευτικοί που έκαναν μεταπτυχιακές παιδαγωγικές σπουδές στη Γερμανία (Χ. Πούλιος, Μ. Βρατσάνος, Χ. Παπαμάρκος, Π. Οικονόμου). Από εδώ και πέρα θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στα εκπαιδευτικά πράγματα. Το 1880 καταργείται η αλληλοδιδακτική μέθοδος και αντικαθίσταται από τη συνδιδακτική.

Την περίοδο μέχρι το 1917 ιδιαίτερο βάρος φαίνεται ότι προσπαθεί να δοθεί στην εικονογράφηση των αλφαβηταρίων. Το πόσο σημαντική είναι η εικονογράφηση αυτή την περίοδο φαίνεται και από τους τίτλους των βιβλίων, στα οποία τονίζεται ότι περιέχουν πολλές εικόνες. Στο αλφαβητάριο του Χαρ. Πούλιου (1881) γίνεται προσπάθεια συστηματικής διδασκαλίας των γραμμάτων με εικόνες.

Η εικονογράφηση είναι κυρίως με ξυλογραφίες ενώ πολλές ίδιες εικόνες εμφανίζονται σε διαφορετικά αλφαβητάρια π.χ. η γάτα, το λιοντάρι, ο αετός ή το αλφαβητάριο του Επ. Παπαμιχαλήλ, Μέρος Β’ (1918) που έχει πολλές όμοιες εικόνες με το αλφαβητάριο του Ανδρεάδη του 1922. Σπάνια σημειώνεται ο εικονογράφος (συνήθως πάνω στις εικόνες όπως Ε. Καζάνης στο αλφαβητάριο του Χαρ. Παπαμάρκου, Εκδ. Κασδόνης 1897 και του Επ. Παπαμιχαήλ Μέρος Β’ 1917) ενώ πολλές εικόνες προέρχονται από το εξωτερικό. Συνήθως έχουμε ασπρόμαυρη εικονογράφηση. Γύρω στα 1915 εμφανίζεται η πρώτη έγχρωμη εικόνα (Αλφαβητάριο Ιωαννίδου-Αρσένη).

Με την κυβέρνηση Βενιζέλου αξιοποιούνται στο Υπουργείο Παιδείας τρία από τα βασικότερα στελέχη του Εκπαιδευτικού Ομίλου, ο Γληνός, ο Δελμούζος και ο Τριανταφυλλίδης. Σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου 826 του 1917 έγινε η πρώτη κρίση των βιβλίων του δημοτικού. Το 1919 κυκλοφόρησε το Αλφαβητάρι με τον ‘Ηλιο, έργο της επιτροπής με μέλη τους Δ. Ανδρεάδη, Α. Δελμούζο, Μ. Τριανταφυλλίδη, Π. Νιρβάνα, Ζ. Παπαντωνίου και εικονογράφο τον Κ. Μαλέα. Το αλφαβητάρι αυτό αποτέλεσε σταθμό στα εκπαιδευτικά μας πράγματα. Γραμμένο στη δημοτική γλώσσα, σύμφωνα με τους κανόνες του Υπουργείου Παιδείας συγκέντρωσε τα πυρά των αντιπάλων της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης.

Με τη μεταβολή της πολιτικής κατάστασης και την άνοδο του φιλομοναρχικού κόμματος, αλλάζουν τα εκπαιδευτικά πράγματα. Η νέα κυβέρνηση θα αναθέσει σε «επιτροπεία» την εξέταση της γλωσσικής διδασκαλίας στα δημοτικά σχολεία. Τα μέλη της επιτροπής Σ. Σακελλαρόπουλος, Α. Σκιας, Ν. Εξαρχόπουλος, Θ. Μιχαλόπουλος, Ι. Μεγαρεύς, αφού μελέτησαν τα αναγνωστικά υποβάλλουν στο Υπουργείο λεπτομερή έκθεση που καταλήγει μεταξύ άλλων και στα εξής: «Να εκβληθώσι πάραυτα εκ των σχολείων και καώσι τα συμφώνως προς τους νόμους εκείνους συνταχθέντα και σήμερον εν χρήσει υπάρχοντα αναγνωστικά ως έργα ψεύδους και κακοβούλου προθέσεως». Ανάμεσα βέβαια σε αυτά περιλαμβάνεται και το Αλφαβητάρι με τον ήλιο. Ο Μανόλης Τριανταφυλλίδης αποκρίθηκε με τη σημαντική μελέτη του «Πριν καούν».

Την περίοδο μέχρι το 1938 τα αλφαβητάρια στηρίζονται σε διάφορες μικροπαραλλαγές της αναλυτικοσυνθετικής μεθόδου και έχουν για πρότυπό τους το Αλφαβητάρι με τον ‘Ηλιο, το οποίο επανακδίδεται και αυτή την περίοδο. Το περιεχόμενο και τα κείμενα τους πλησιάζουν τώρα περισσότερο την ψυχοσύνθεση του παιδικού κόσμου. Πολλά από αυτά έχουν ενιαίο περιεχόμενο παρακολουθώντας τη ζωή μιας οικογένειας και των μελών της.

Ιδιαίτερο βάρος δίνεται τώρα στην εικονογράφηση των αλφαβηταρίων που είναι πολύ πλούσια και ακολουθεί σχεδόν όλα τα κείμενα έχοντας στενή σχέση με αυτά. Το πρώτο δεκαεξασέλιδο είναι συνήθως έγχρωμο. Αναγνωρισμένοι καλλιτέχνες αναλαμβάνουν την εικονογράφηση των αλφαβηταρίων συνεχίζοντας το δρόμο που άνοιξε ο Κ. Μαλέας. Ονόματα όπως ο Ν. Λύτρας (Αλφαβητάριο, Ι. Συκώκη 1920), Α. Γεραλής (Αλφαβητάριο, Ι. Συκώκη 1923), Φ. Δημητριάδης (Αλφαβητάριο, Πουλιά και Παιδιά, Δ. Ανδρεάδη 1926), Γ. Κεφαλληνός (Αλφαβητάριο, Τα Παιδάκια, Δ. Δούκα, Δ. Δεληπέτρου, Ρ. Ιμβριώτη 1932), Μ. Αγγελόπουλος (Αλφαβητάριο, Ι. Συκώκη 1932) Τ. Καλμούχος (Αλφαβητάριο Τα Παιδάκια, Δ. Δούκα, Δ. Δεληπέτρου 1934), Π. Βυζάντιος (Αλφαβητάριο, Ι. Συκώκη 1934), Σ. Βικτώριος (Αλφαβητάριο, Ι. Συκώκη 1935), Γ. Λυδάκης (Παιγνίδια και Παιδάκια. Αλφαβητάριο, Α. Ταμπακοπουλου 1934 και Η Καλή Αδελφή Αλφαβητάριο, Επ. Παπαμιχαήλ 1936), Ευθ. Παπαδημητρίου (Η Χαρά μας. Αλφαβητάριο, Δ. Ζήση, Δ. Δαμασκηνού 1937).

Με το νόμο 952 του 1937 ιδρύεται ο Οργανισμός Εκδόσεως Σχολικών Βιβλίων (ΟΕΣΒ) ο οποίος αργότερα (1954) ονομάσθηκε σε Οργανισμό Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων (ΟΕΔΒ). Σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου αυτού προκηρύσσεται διαγωνισμός για τη συγγραφή βιβλίων και βραβεύονται τρία. Τα βραβευμένα βιβλία περιέρχονται στην κυριότητα του οργανισμού, ο οποίος εκδίδει το πρώτο αλλά μπορεί να περιλάβει κεφάλαια και από τα άλλα δύο.

Η εικονογράφηση, έγχρωμη αυτή την περίοδο, γενικά είναι ιδιαίτερα πλούσια εξυπηρετώντας διττό στόχο: υποβοηθά στη διδασκαλία της γλώσσας αλλά συμβάλλει και στην αισθητική καλλιέργεια των παιδιών. Ιδιαίτερης μνείας είναι η εξαίρετη λαϊκότροπη εικονογράφηση του αλφαβηταρίου των Γιαννέλη-Σακκά από τον Κώστα Γραμματόπουλο που «αποτελεί ένα δεύτερο σταθμό στη ιστορία του ελληνικού σχολικού βιβλίου». Ο Κώστας Γραμματόπουλος εξάλλου είχε αναλάβει και την εικονογράφηση του Αλφαβηταρίου του Γεραντώνη με έξοχα και εκεί αποτελέσματα.

Από το 1982-85 εκδίδονται τα βιβλία «Η Γλώσσα μου» τα οποία ενσωματώνουν και την ανάγνωση και τη γραμματική και τη γραπτή έκφραση με βάση επιλεγμένα κείμενα. Για την πρώτη τάξη τα βιβλία που γράφτηκαν είναι των Α. Βελαλίδη, Κ. Καλαπανίδα, Ν. Κανάκη (2 τεύχη) και η εικονογράφηση της Ε. Μωραΐτη. Η εικονογράφηση, άμεσα συνδεδεμένη με τα κείμενα, υποβοηθα τους διδακτικούς σκοπούς και απηχεί μια νέα τάση, χωρίς όμως πάντοτε να είναι επιτυχημένη.

Κείμενο: Ευαγγελία Κανταρτζή

Λεπτομέρειες

Αρχή:
14/11/2022, 08:00
Τέλος:
09/12/2022, 17:00
Κατηγορία Εκδήλωση:
Ετικέτες Εκδήλωση
, , 

Διοργανωτές

Βιβλιοθήκη & Κέντρο Πληροφόρησης
Μουσείο Σχολικής Ζωής & Εκπαίδευσης
Τμήμα Διοίκησης Τουρισμού – Πανεπιστήμιο Πατρών

Χώρος Διεξαγωγής

Αίθουσα Εκδηλώσεων
Βιβλιοθήκη & Κέντρο Πληροφόρησης, Πανεπιστήμιο Πατρών 26504 Ελλάδα + Χάρτης Google

Τρίτη 4 Οκτωβρίου 2022

Ημερίδα: Μια μέρα στη Μικρά Ασία

 


📍 Ημερίδα «Μια μέρα στη Μικρά Ασία: Ιδέες και προτάσεις για διδακτική αξιοποίηση με αφορμή την επέτειο των 100 χρόνων από τη Μικρασιατική καταστροφή»
Το Τμήμα Προγραμμάτων & Δια Βίου Μάθησης της Διεύθυνσης Παιδείας του Δήμου Θεσσαλονίκης με αφορμή τα 100 χρόνια από τη Μικρασιατική καταστροφή διοργανώνει Ημερίδα την Παρασκευή 7 Οκτωβρίου (18:00-21:00) στην Αίθουσα Μανόλης Αναγνωστάκης στο Δημαρχείο Θεσσαλονίκης.
📌 Η Ημερίδα πραγματοποιείται με την υποστήριξη της Διεύθυνσης Εκπαίδευσης Ανατολικής Θεσσαλονίκης και του Μουσείου Σχολικής Ζωής και Εκπαίδευσης.
👉 Περισσότερες πληροφορίες, πρόγραμμα και δηλώσεις συμμετοχής: https://wp.me/p4fkZN-43K

Δευτέρα 3 Οκτωβρίου 2022

Ιταλικό Ινστιτούτο: ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΠΑΖΟΛΙΝΙ


Εκδηλώσεις στο Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών Διεύθυνση: 28ης Ὀκτωβρίου 47, Αθήνα 104 33

 Η Πρεσβεία της Ιταλίας στην Αθήνα και το Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών, σε συνεργασία με ETP Books, Associazione Culturale IMAGO, A.I.A.L., S.E.P.I., Società Filellenica Itaiana, Τμήμα Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, παρουσιάζουν το αφιέρωμα στον Pier Paolo Pasolini με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη γέννησή του.

Η εκδήλωση θα ξεκινήσει στις 6 Οκτωβρίου 2022 στις 6.00 μ.μ. με τα εγκαίνια της φωτογραφικής έκθεσης, ενώ θα προηγηθεί συζήτηση με θέμα “Ο Παζολίνι και η Ελλάδα”, στην οποία θα συμμετάσχουν ο καθ. Marco Galdi (Πρόεδρος της Φιλελληνικής Εταιρείας Ιταλίας), η καθ. Irene Chirico (Πανεπιστήμιο του Σαλέρνο), ο καθ. Bruno di Marino (Ιστορικός της κινούμενης εικόνας), ο καθ. Massimo Fusillo (Πανεπιστήμιο της Λ’ Άκουιλα) και ο καθ. Alberto Granese (πρόην Πανεπιστήμιο του Σαλέρνο). Θα ακολουθήσει στις 7.45 μ.μ. η προβολή της ταινίας "Appunti per un'Orestiade" africana με ελληνικούς υπότιτλους.
Το φεστιβάλ περιλαμβάνει επίσης μια σειρά προβολών ταινιών του Pasolini, σύμφωνα με το ακόλουθο πρόγραμμα:
13 Οκτωβρίου - Medea
26 Οκτωβρίου - Edipo re
9 Νοεμβρίου - L'accattone
15 Νοεμβρίου - Mamma Roma
Όλες οι ταινίες θα ξεκινήσουν στις 7 μ.μ. με αγγλικούς υπότιτλους.
Κλείνοντας, στις 24 Νοεμβρίου θα πραγματοποιηθεί στο Ινστιτούτο ένα στρογγυλό τραπέζι, το οποίο διοργανώνεται από το Τμήμα Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, με θέμα "Ο Παζολίνι και η Ελλάδα" στην οποία θα συμμετάσχουν ο καθ. Γεράσιμος Ζώρας, ο καθ. Ιωάννης Τσόλκας, η καθ. Μαρία Χατζηκυριακίδου, η καθ. Μαρία Σγουρίδου, ο καθ. Διονύσης Αλεβίζος, η καθ. Ιωάννα Τύρου, η καθ. Βασιλική Μπάρμπα.
Η έκθεση θα είναι ανοιχτή έως τις 25 Νοεμβρίου στο Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο από Δευτέρα έως Παρασκευή από τις 10 π.μ. έως τις 2 μ.μ. και από τις 4 μ.μ. έως τις 6 μ.μ.

Κυριακή 2 Οκτωβρίου 2022

3ο Πανελλήνιο Συνέδριο: «Το εκπαιδευτικό παιχνίδι και η τέχνη στην εκπαίδευση και στον πολιτισμό»

 


Tο Μουσείο Σχολικής Ζωής και Εκπαίδευσης του ΕΚΕΔΙΣΥ, το Εργαστήριο Ψυχοπαιδαγωγικών Εφαρμογών στην Προσχολική Αγωγή, Labaratory for Research on Early Research on Early Childhood Psychopedagogy, Τμήμα Αγωγής και Φροντίδας στην Πρώιμη Παιδική Ηλικία, Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, το  Μητροπολιτικό Κολλέγιο, ο Πανελλήνιος Σύλλογος Ιδιωτικών Παιδικών Σταθμών (ΠΑ.Σ.Ι.Π.Σ) και το Greek Cultural Institute συνδιοργανώνουν στις 5 και 6 Νοεμβρίου 2022 το 3ο Πανελλήνιο Συνέδριο με τίτλο «Το εκπαιδευτικό παιχνίδι και η τέχνη στην εκπαίδευση και στον πολιτισμό»


Ο ρόλος του παιχνιδιού στο σύγχρονο περιβάλλον μάθησης είναι αναμφισβήτητα σημαντικός. Στη τυπική εκπαίδευση, αν και αναγνωρίζεται η σπουδαιότητά του, καθώς προχωράμε από την προσχολική στη δημοτική και δευτεροβάθμια εκπαίδευση η αποδοχή του μειώνεται. Από την άλλη η τέχνη ο ρόλος της τέχνης στην προαγωγή της παιδείας και του πολιτισμού είναι καθοριστικός και ουσιαστικός καθώς συνδέει την εκπαίδευση με τον πολιτισμό.
Στόχος του Συνεδρίου είναι να διερευνηθούν οι δυνατότητες που προσφέρει το εκπαιδευτικό παιχνίδι και η τέχνη τόσο στην τυπική εκπαίδευση όσο και στη μη τυπική. Το πρόγραμμα του Συνεδρίου θα περιλαμβάνει κεντρικές ομιλίες από ειδικούς επιστήμονες, εισηγήσεις και εργαστήρια. Το Συνέδριο απευθύνεται σε στελέχη της εκπαίδευσης, εκπαιδευτικούς όλων των ειδικοτήτων και βαθμίδων, μουσειολόγους, μουσειοπαιδαγωγούς, βιβλιοθηκονόμους, φοιτητές, σπουδαστές, ερευνητές,  εμψυχωτές ομάδων άτυπης εκπαίδευσης και σε όποιον ενδιαφέρεται για τις θεματικές του.
 
Το Συνέδριο θα πραγματοποιηθεί διαδικτυακά.  
Το πρόγραμμα του Συνεδρίου περιλαμβάνει:
α. Προφορικές ανακοινώσεις
β. Θεματικά Συμπόσια
γ. Εργαστήρια
δ. Αναρτημένες ανακοινώσεις, Posters

ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ

Οι θεματικές ενότητες του Συνεδρίου είναι οι εξής:
​
Το παιχνίδι και η τέχνη στην προσχολική εκπαίδευση
Το παιχνίδι και η τέχνη στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση
Το παιχνίδι και η τέχνη στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση
Το παιχνίδι και η τέχνη ως μέσο συμπερίληψης
Το παιχνίδι και η τέχνη στην μη τυπική μάθηση
Εκπαιδευτικά πολιτιστικά προγράμματα
Τα έμφυλα στερεότυπα στο παιχνίδι και στην τέχνη
Το παιχνίδι και η τέχνη στο αναλυτικό πρόγραμμα
Παιγνιώδης μορφή διδασκαλίας
Ψηφιακά εκπαιδευτικά παιχνίδια
Τέχνη και Παιχνίδι
Παιχνίδι και τουριστική εμπειρία



Σάββατο 1 Οκτωβρίου 2022

Il marinaio innamorato

 


Il marinaio innamorato

Un racconto di Costas Stoforos

 

Oje vita, oje vita mia...

oje core 'e chistu core...

si' stata 'o primmo ammore...

e 'o primmo e ll'ùrdemo sarraje pe' me!…

Aniello Califano, 'O surdato 'nnammurato di Enrico Cannio

La canzone non gli si toglieva dalla testa. Il fumo della città in fiamme gli faceva venire le lacrime agli occhi...

Questo era stato nel viaggio precedente. Una notte magica in riva al mare. Un gruppo di suoi amici la cantava. Questa canzone che li accompagnava in guerra. Napoletani erano...

 

Oje vita, oje vita mia...

oje core 'e chistu core...

si' stata 'o primmo ammore...

e 'o primmo e ll'ùrdemo sarraje pe' me!

Quanta notte nun te veco,

nun te sento 'int'a sti bbracce,

nun te vaso chesta faccia,

nun t'astregno forte 'mbraccio a me?

Ma, scetánnome 'a sti suonne,

mme faje chiagnere pe' te...

 

Così dolce. Con i suoi capelli neri e gli occhi color carbone fissi che ti infiammano il cuore. Una nobildonna di questa città. Di Smirne. E lui, Carlo, marinaio al suo primo viaggio. Dalla Calabria. La povertà lo aveva riportato via dal suo villaggio dopo la Grande Guerra e lo aveva portato sulle navi. Il mare portava il pane alla sua famiglia. Il mare stava lentamente cancellando le immagini dell'orrore nelle trincee della Grande Guerra.

Sul ponte della "Kostantinupolis" che era venuta a caricare le merci, ma sarebbe tornata vuota. L'orrore della guerra era tornato.

Diceva che non avrebbe più rivissuto l'orrore. Ma ora era tutto peggiore. Fuoco nei primi giorni, gente sul molo e poi disperazione. Cadaveri galleggianti. Uomini, donne, bambini...

 

Nell'orrore si vide avvicinarsi una barca. Davanti c'era un uomo incongruamente elegante tra le rovine. Con gli occhiali rotondi, l'abito e la borsa di pelle, sembrava che andasse in ufficio in un giorno feriale di settembre.

Chiese in inglese il permesso di salire a bordo della loro barca.

Il capitano lo lasciò salire. Forse pensava che fosse uno sconosciuto dell’azienda con cui collaboravano.

Carlo aveva imparato un bel pò di inglese a Roma nel 1919 quando si era ritrovato con dei compagni di guerra americani.

Origliò il dialogo che avveniva in una lingua italo-americana tra il capitano e il visitatore.

 

-Eiza Jennings, si presentò. Dall'YMCA (Associazione Cristiana dei Giovani Uomini). Volevo vedere se poteste prendere…

-Non esiste! Rispose il capitano senza lasciare che l'americano continuasse

- Ma...

- Gli ordini del mio governo sono chiari. Nessun aiuto a quelli che stanno sulla sponda!

- Posso darvi seimila lire - per duemila passeggeri

- Vi ho detto che non è possibile, ripeté il capitano, ma questa volta senza determinazione. Seimila lire erano una fortuna...

- Se vi porto un permesso scritto del console d'Italia?

-Hmmm... Allora le cose cambiano. Ma senza le lire dimenticatelo!

L'americano si inchinò leggermente e si affrettò ad andarsene.

- Aspetterò fino a domani mattina. Poi salperò, gli gridò da dietro il capitano.

Carlo corse in cucina.

-Alfredo, devi aiutarmi!

Compatrioti calabresi e amici cercavano da due giorni di persuadere l'equipaggio a muoversi e salvare alcuni degli sfortunati della Smirne in fiamme. Ma incontrarono un muro di indifferenza e paura.

- Ma se non ci ascolta nessuno, gli disse Alfredo che pensava che il suo amico si riferisse a questo piano.

Carlo gli spiegò cosa era successo...

-E cosa dobbiamo fare?

- Niente... Penso che l'americano ci riuscirà, ma Erinaki...

-Erinaki?

-Non posso sopportarlo. Andrò a trovarla a Smirne. Per portarla alla nave.

-Sei fuori di testa? Come hai intenzione di arrivarci? E se anche ci arrivassi. Dove la troverai? Capisci cosa sta succedendo?

-Non mi interessa. So dove trovarla! Voglio solo il tuo aiuto. Dobbiamo abbassare la barchetta senza che ci scoprano.

Alfredo rimase senza parole...

 

Con molta fatica il suo amico lo convinse e nel buio lo aiutò con un altro loro compagno dell'equipaggio ad abbassare la barca.

Carlo iniziò a remare verso la città. Sembrava che delle stelle in fiamme fossero cadute sulla terra. Se non fosse così orribile...

Arrivò in una zone della costa dove c’erano dei soldati turchi.

Carlo si era vestito elegante e fingeva di essere un diplomate. Mostrò anche la carta d'identità italiana, lasciò una buona mancia al sergente maggiore e promise di dargli di più se avesse trovato la sua barca al suo ritorno...

Ben presto si ritrovò in una città piena di fumo. Una nebbia grigia. "Qui si convien lasciare ogne sospetto; ogne viltà convien che qui sia morta"... Come gli vennero in mente questi versi al posto della sua canzone?

L'odore di bruciato, urla, gemiti e lamenti si diffondevano nel cielo scuro. Le lacrime gli riempirono gli occhi. Voci sparse, bestemmie arrivavano da ogni dove. Urla e parole di dolore. Battiti di mani, sussurri, grida, un rombo terribile come un'improvvisa tempesta di sabbia. Terrore. L'Inferno di Dante era apparso sulla Terra...

Stava cercando di evitare le strade principali. Difficilmente riusciva a trovare la sua strada. Stava cercando di non vedere i morti. Di togliersi dalla mente cosa fosse quel liquido scuro sull'acciottolato.

Di raggiungere Erinaki. Nel loro nascondiglio. In quel quartiere lontano. Dietro la chiesa. Nella capanna del giardiniere. Un capanno degli attrezzi che sembrava il posto più magico quando si sono baciati per la prima volta lì.

Non sapeva da dove venisse la certezza che l'avrebbe incontrata lì.

Improvvisamente una pattuglia gli fu di fronte. Gli puntarono le pistole.

-Italiano! Italiano! Gridò disperatamente. Mostrò di nuovo le sue carte. Gli chiesero una spiegazione. Un altra mancia. Lo lasciarono...

La sua bocca si era seccata. Il fumo ovunque dentro di lui. Sapore di cenere.

Un morto. Braccio disteso sulla strada. Un dito amputato. Il modo più semplice per rubare un anello.

Si ricordò le trincee. Le maschere. I morti nel fango dopo tempesta.

Continuò ad avanzare. Era come se vedesse il viso di lei davanti a lui che lo guidava.

Si stava avvicinando. Una brezza venne forte dal mare e schiarì un po' il cielo. Un odore di sale avvolse per un attimo la canoa. Poi si fermò di nuovo. Come se il mare avesse emesso il suo ultimo respiro prima di esanimarsi.

Arrivò alla chiesa. Si avvicinò al suo grande ingresso.

-No! No! No! Sentì una voce dall'interno ed entrò nell'oscurità.

-Vai via!

La stessa voce.

Mentra i suoi occhi si abituavano, vide uno spettacolo raccapricciante. Cadaveri impilati in fila.

Molti anni dopo, quando vide Guernica di Picasso, gli venne in mente questa immagine di quella notte di settembre.

-Vai via!

Quella voce l'avrebbe perseguitato. Che non aveva osato. Che l’aveva lasciata indietro.

Corse di nuovo nel buio. Raggiunse la capanna. Sembrava essere rimasta illesa nella distruzione.

Ci girò intorno con cautela e aprì la porta nascosta sul lato posteriore. Qui dentro l'oscurità era ancora più densa.

Ma gli giunse un odore. Il suo. Che odorava di noce fresca. Quando tagli la buccia e le tue mani diventano nere.

- Erinaki!

Silenzio…

Non ce la faceva più. Cadde in ginocchio, lasciando scorrere le lacrime a torrenti.

E poi sentì un leggero tocco sulla spalla

-Carlo… si udì un dolce sussurro e l'aroma di noce fresca si fece più intenso. La capanna si trasformò in una piccola arca. Lontano dagli orrori del mondo.

Si abbracciarono, si baciarono, piansero insieme...

- Potrebbe essere l'ultima notte, sussurrò lei.

I loro corpi si scoprirono reciprocamente. E il sapore era di nuovo come quello di noce. Con un po' di amarezza in sottofondo.

Dalla finestrella entrò un po’ di luce. Brillò nei suoi occhi. L'alba si stava avvicinando. Dovevano andarsene.

 

 

 

Per anni si è chiesto come fossero riusciti ad arrivare agli edifici sula costa dove stava radunando la gente quell’americano con gli occhialini. Sembrava che ci fosse riuscito.

Carlo gli affidò Irini e andò a cercare la sua barca.

Lei non voleva rimanere sola. Sentiva che quando erano insieme si nascondevano agli occhi del mondo. Erano nella loro nuvola di profumo di noce fresca che li rendeva invisibili...

Lui aveva fiducia cieca nell'americano. Senza sapere perché.

Nel tardo pomeriggio i duemila profughi si erano imbarcati nella “Kostantinoupolis”. Momenti strazianti. I turchi lasciavano passare solo donne e bambini. Cercavano uomini travestiti da donne.

Irini osservava con orrore le famiglie che si separavano. Chissà dov'erano i suoi. Per un momento pensò di non salire sulla barca. Come se avesse vissuto in un sogno fino ad allora e fosse arrivata l’ora di di svegliarsi...

Qualcuno la spinse allora. Si voltò e non vide nessuno. Le venne in mente la Madonna Myrtidiotissa. Tu dici?

Realtà o fantasia, quattro anni dopo, quando avrebbero battezzato la loro figlia nella chiesa di San Paolo dei Greci a Reggio Calabria, l'avrebbero chiamata Myrto, ma Carlo l'avrebbe sempre chiamata la sua "noce".

Mentre l’ancora veniva sollevata sapeva che non avrebbe mai più rivisto la sua città. E Carlo sapeva che avrebbe lasciato le barche (?).

Stavano viaggiando verso l'isola di Lesbo. L'inferno era dietro di loro, ma sarebbe rimasto dentro di loro per sempre.

 

 

- Tradotto dal Greco: Irene Porcino

Η μετάφραση στα ιταλικά έγινε από την Irene Porcino την οποία ευχαριστώ θερμά

- Prima pubblicazione su giornale Eleftheros Typos (Ελεύθερος Τύπος), 8/9/2022

https://eleftherostypos.gr/politismos/smyrni-100-chronia-meta-26-syngrafeis-ston-e-t-gia-ti-mikrasiatiki-katastrofi-pebti-08-9-oi-liana-sakeliou-kai-kostas-stoforos

 

Δευτέρα 26 Σεπτεμβρίου 2022

Περίπατος στην Πλάκα | Ιστορίες Ελευθερίας Σάββατο 29 Οκτωβρίου

 


Περίπατος στην Πλάκα |  Ιστορίες Ελευθερίας

Σάββατο 29 Οκτωβρίου

 Το Σάββατο 29 Οκτωβρίου στις 11:00 το πρωί το Μουσείο Σχολικής Ζωής και Εκπαίδευσης  και το Greek Cultural Institute διοργανώνουν έναν διαφορετικό περίπατο για την 28η Οκτωβρίου, στα στενά της Πλάκας και κάτω από την Ακρόπολη.

Ταξιδεύουμε στην Αθήνα του 1940 και ζούμε στιγμή τη στιγμή τα γεγονότα της 28ης Οκτωβρίου.

-Ποιος ήταν ο ρόλος του Γιώργου Σεφέρη και πως έζησε τα γεγονότα των πρώτων ωρών του Πολέμου;

-Τι συνέβη στη κηδεία του Παλαμά;

-Πώς γιόρτασε ο Κωνσταντίνος Τσάτσος την 1η επέτειο του «Όχι»;

-Πού βρίσκεται η καμπάνα που σήμανε την ελευθερία στις 12 Οκτωβρίου του 1944;

-Τι είπε ο Μανώλης Γλέζος την τελευταία φορά που ανέβηκε στην Ακρόπολη;

Περιδιαβαίνουμε τα στενά της Πλάκας που κρύβουν  σκοτεινές και ηρωικές στιγμές της Κατοχικής περιόδου

Διαβάζουμε αποσπάσματα από τα βιβλία της Άλκης Ζέη και μαθαίνουμε που γυρίστηκαν εμβληματικές ταινίες όπως «Οι Γερμανοί ξανάρχονται»

Μια ημέρα μνήμης στο Μουσείο Σχολικής Ζωής και Εκπαίδευσης για όλη την οικογένεια.

Οδηγός μας σε αυτό το ταξίδι θα είναι ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Κώστας Στοφόρος.

Λοιπές πληροφορίες:
Ημερομηνία: Σάββατο 29 Οκτωβρίου στις 11:00
Σημείο Συνάντησης: Μου­σείο Σχολικής Ζωής και Εκπαίδευσης, Αγίας Φιλοθέης 17, Πλάκα, Αθήνα.
Συνολική Διάρκεια Δράσης: 1.5 ώρα
Κόστος ξενάγησης: 12 € /άτομο
Φοιτητές, Κάτοχοι κάρτας ανεργίας: 10€ /άτομο
Παιδιά έως 15 ετών: 8 €/άτομο (με τη συνοδεία ενηλίκου)
Απαραίτητη η συμπλήρωση της φόρμας συμμετοχής εδώ

Για την εξασφάλιση της θέσης σας απαραίτητη είναι η προπληρωμή
Πληροφορίες: 2103250341 info@ekedisy.gr