«Ο Ρωμανός Δ΄ Διογένης και το μυστικό της Πρώτης»: ΣΤΟΝ ΤΟΠΟ ΠΟΥ ΓΕΝΝΗΘΗΚΕ Η ΕΜΠΝΕΥΣΗ…

 

ΣΤΟΝ ΤΟΠΟ ΠΟΥ ΓΕΝΝΗΘΗΚΕ Η ΕΜΠΝΕΥΣΗ…

«Ο Ρωμανός Δ΄ Διογένης και το μυστικό της Πρώτης» είναι ο τίτλος ενός (όχι μόνο) παιδικού μυθιστορήματος που στην αρχή με ξάφνιασε. Γνώριζα αρκετά καλά τον Ρωμανό από τα ιστορικά μου διαβάσματα, αλλά λιγότερο την συγγραφέα Ιώ Τσοκώνα και καθόλου την Πρώτη. Ήρθαν όμως έτσι τα πράγματα που και την συγγραφέα γνώρισα περισσότερο και στην Πρώτη βρέθηκα και μάλιστα μαζί της.

Η Πρώτη είναι ένα μικρό νησί, μέρος του συμπλέγματος των Πριγκιπονήσων στη θάλασσα του Μαρμαρά, σε πολύ κοντινή απόσταση από την Κωνσταντινούπολη. Το τουρκικό της όνομα είναι Kinali ada (προέρχεται από τη λέξη kna που σημαίνει χένα) λόγω των κοκκινόχρωμων πλαγιών της. Καλοκαιρινός τόπος παραθερισμού με λίγους μόνιμους κατοίκους, στις μέρες μας κατακλύζεται από πλήθη εύπορων Τούρκων και Αρμένιων εμπόρων, εκεί που στο παρελθόν ακούγονταν παντού ελληνικές φωνές. Στην κορυφή του νότιου λόφου βρίσκεται η Μονή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος και η Παιδόπολη. Η Μονή ιδρύθηκε από τον αυτοκράτορα Ρωμανό στα μέσα του 11^ου αιώνα – εκεί μάλιστα ετάφη μετά την εκθρόνιση και τύφλωσή του που ακολούθησαν την ήττα από τους Σελτζούκους Τούρκους το 1071 στο Ματζικέρτ. Η Παιδόπολη που είχε ιδρυθεί στην Πρίγκηπο το 1938 μεταφέρθηκε στην Πρώτη το 1952 και έκτοτε λειτουργεί σαν Κατασκήνωση με τη μέριμνα του Πατριάρχη Βαρθολομαίου και πολλή εθελοντική εργασία.

Η χρηματοδότηση της Παιδόπολης που απετέλεσε τμήμα του Ορφανοτροφείου Θηλέων οφείλεται στον φιλογενή ευεργέτη Συμεών Σινιόσογλου, τουρκόφωνο Έλληνα από την Καππαδοκία. Επιτυχημένος έμπορος, τραπεζίτης και εφοπλιστής, συνέδεσε το όνομά του με πολλές δωρεές υπέρ του ελληνισμού, όπως – εκτός των άλλων – το κτήριο όπου σήμερα στεγάζεται το ελληνικό Προξενείο της Κωνσταντινούπολης στην περιοχή Beyoglu. Στη μνήμη του Συμεών Σινιόσογλου έλαβε χώρα μια εκδήλωση στην Πατριαρχική Αστική Μαράσλειο Σχολή στο Φανάρι στις 23 Μαΐου 2026, όπου έγινε μνεία και στην Παιδόπολη και στο βιβλίο «μυστήριο»! Μια μέρα πριν όμως είχαμε επισκεφτεί το νησί, σε μια συγκινητική απόπειρα αναβίωσης παιδικών αναμνήσεων.

Δεν γνωρίζω αν έχω οικογενειακές ρίζες από την Ανατολή, αν κάποιος πρόγονος από το ένα ή το άλλο γενεαλογικό δένδρο κατάγεται πέρα από το Αιγαίο. Πάντα όμως με τραβούσε κάτι σ’ αυτά τα μέρη, θέλεις η Ιστορία καθεαυτή μέσα από τις σπουδές και το επάγγελμα, θέλεις τα αναγνώσματα, οι μουσικές, οι γεύσεις… θέλεις αυτός ο δυνατός στίχος του Νίκου Γκάτσου «Ανατολή, Ανατολή, δική σου είμαστε φυλή». Κι εκείνη τη μέρα, παρέα με την Ιώ που ήρθε στο νησί μετά από δεκαετίες, ήταν σαν ο τόπος να μίλησε και σε μένα με μια απροσδιόριστη φωνή από τα παλιά.

Ήδη από το καράβι αναζητήσαμε το μοναδικό κυπαρίσσι της πλαγιάς. Όντως υπήρχε και δέσποζε. Κι εκεί δίπλα βρισκόταν και θα το ψάχναμε το σπίτι του παππού και της γιαγιάς, το σταθερό σημείο αναφοράς της ζωής εκείνα τα παιδικά και εφηβικά καλοκαίρια.

Περπατώντας στην προκυμαία η Ιώ μας ξεναγούσε. Εδώ ήταν οι ψαρόβαρκες, εκεί το Bahar, το μοναδικό κάποτε καφενείο, πιο πέρα τα «δίδυμα» σπίτια, το ένα έχοντας υπερβεί τη φθορά του χρόνου, το άλλο κρυμμένο πίσω από σκαλωσιές αποκατάστασης… Ένα περίεργο τζαμί με οξυκόρυφο μιναρέ, έμπνευση ενός εναλλακτικού μηχανικού που κατάφερε να επιβάλει την άποψή του στη συντηρητική μικρή κοινωνία… Ένα υπαίθριο μανάβικο… Η εκκλησία της Παναγίας κλειστή και η ταμπέλα να αφήνει ένα γλυκόπικρο αίσθημα «Kinaliada Panayia, Rum Ortodoks Kilisesi Vakfi»…

Μια εφιαλτική ανηφόρα δοκίμασε τις αντοχές μας όταν πιάσαμε το δρόμο για την Παιδόπολη. Ακόμα θυμάμαι τις ιστορίες που μας έλεγε η Ιώ για τους παππούδες που ανεβοκατέβαιναν αγόγγυστα φορτωμένοι με ψώνια και μπαγκάζια. Εμείς, παιδιά της πόλης και των γραφείων, πώς να τα καταφέρουμε χωρίς λαχανιασμένη υπερπροσπάθεια;

Στο τέλος της διαδρομής μας περίμεναν άλλες συγκινήσεις. Με «ξεναγό» τον Διαμαντή Κομβόπουλο, καθηγητή στο Ζωγράφειο Λύκειο και διευθυντή της Παιδόπολης, περιηγηθήκαμε στους κοιτώνες, στην τραπεζαρία, στη βιβλιοθήκη, στα γραφεία, στους τεράστιους υπόγειους χώρους, στο λιτό δωμάτιο όπου αναπαύεται ο Πατριάρχης στις συχνές του επισκέψεις.  

Μπήκαμε με σεβασμό στην εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα και εντοπίσαμε το σημείο όπου λύνεται το μυστήριο του βιβλίου, την κρυψώνα κάτω από την εικόνα του Άρχοντα Μιχαήλ, στην αριστερή πλευρά του τέμπλου.

Ατενίσαμε την θάλασσα πιο μακριά και μιλήσαμε για το ημερήσιο πρόγραμμα των παιδιών που φιλοξενούνται τα καλοκαίρια. Κουράστηκα ακόμα και με τη σκέψη του ανεβοκατεβάσματος μεταξύ λόφου και παραλίας για τις βουτιές, αλλά τα παιδιά είναι παιδιά. Δεν κουράζονται ποτέ!

Σε κάθε βήμα η φίλη μας ξαναζούσε τα παιδικά της καλοκαίρια σ’ αυτόν τον όμορφο τόπο. Κάθε γωνιά στην κατασκήνωση, κάθε σπίτι, κάθε στροφή δρόμου της θύμιζαν ανθρώπους και ιστορίες που μαθαίναμε κι εμείς. Άλλοτε γέλιο, άλλοτε συγκίνηση, καμιά φορά θυμός, εναλλαγές έντονων και φορτισμένων συναισθημάτων.

Όπως απομακρυνόταν το νησί από τα μάτια μου πίσω από την αρμύρα της θάλασσας του Μαρμαρά, ξαναέζησα σιωπηλά την ιστορία του «Ρωμανού Δ’  Διογένη και του μυστικού της Πρώτης». Τώρα πια είχα την εικόνα του τόπου. Όταν την επόμενη μέρα άκουσα την ιστορία του Συμεωνάκη (έτσι τον αποκαλούσαν) Σινιόσογλου, απέκτησα και την «εικόνα» του προσώπου και αισθάνθηκα τυχερή. Τυχερή για τη γνώση, τυχερή για το βίωμα, τυχερή που βρέθηκα στον τόπο που ενέπνευσε την Ιώ να πλέξει πραγματικότητα και παραμύθι τόσο όμορφα. Και όταν επέστρεψα στην βάση μου, ξαναδιάβασα το βιβλίο. Η ιστορία παρέμενε ίδια, η δική μου ματιά όμως είχε αλλάξει.

 

Νταίζη Λεονάρδου, φιλόλογος Ma.Ed.